تنگه هرمز؛ حاکمیت تثبیت شده و بیهودگی مذاکره با قدرتهای فرامنطقهای
خبرگزاری کمال مهر ـ مینا صدیقیان| تصاویر منتشرشده از قطع درختان باغ فاتح و پارک تنیس کرج، بار دیگر زنگ هشدار درباره وضعیت سرمایههای طبیعی این شهر را به صدا درآورد؛ تصاویری که برای بسیاری از شهروندان کرجی تنها روایت قطع چند اصله درخت نیست، بلکه یادآور دغدغهای قدیمی درباره آینده شهری است که روزگاری به «باغشهر» شهرت داشت.
درختان برای یک شهر، صرفاً عناصر تزئینی در حاشیه خیابانها و بوستانها نیستند، آنها بخشی از هویت، حافظه تاریخی و سرمایه زیستمحیطی یک منطقه محسوب میشوند. در شهری مانند کرج که طی دهههای اخیر با رشد جمعیت، توسعه کالبدی، افزایش ساختوسازها و تشدید آلودگی هوا مواجه بوده، هر اصله درخت نقشی فراتر از یک گیاه دارد؛ نقشی در کاهش آلایندهها، تعدیل دما، حفظ کیفیت زندگی و ایجاد تعادل اکولوژیک.
انتشار تصاویر قطع درختان در فضای مجازی، واکنشهای زیادی در میان مردم، فعالان محیطزیست و اصحاب رسانه به همراه داشت. پرسش اصلی افکار عمومی این است که چرا در شرایطی که شهرها بیش از هر زمان دیگری به توسعه فضای سبز و حفظ پوشش گیاهی نیاز دارند، باید شاهد از بین رفتن درختانی باشیم که سالها برای رشد و رسیدن به جایگاه امروزی زمان صرف کردهاند؟
یکی از مهمترین انتقادهای فعالان محیطزیست این است که کاشت نهال جدید نمیتواند بهسادگی جایگزین یک درخت بالغ و چندین ساله شود. یک درخت قدیمی علاوه بر ارزش زیستمحیطی، بخشی از اکوسیستم شهری را شکل داده و خدماتی را ارائه میدهد که ایجاد دوباره آن ممکن است سالها یا حتی دههها زمان ببرد.
کارشناسان محیطزیست همواره تأکید کردهاند که تصمیمگیری درباره قطع درختان شهری باید آخرین گزینه باشد و پیش از آن، تمام راهکارهای ممکن برای حفظ، جابهجایی یا اصلاح طرحهای عمرانی بررسی شود، چراکه توسعه شهری بدون توجه به ملاحظات محیطزیستی، در نهایت هزینههای بیشتری را به شهر و شهروندان تحمیل خواهد کرد.
کرج در گذشته به دلیل باغهای گسترده، رودخانه، فضای سبز و طبیعت پیرامونی خود شناخته میشد اما توسعه شتابان شهری، تغییر کاربری باغها و کاهش تدریجی فضاهای سبز، این هویت را با تهدید مواجه کرده است. در چنین شرایطی، حفظ درختان موجود اهمیت دوچندانی پیدا میکند.
بسیاری از شهروندان معتقدند در شهری که با مشکلاتی مانند آلودگی هوا، کمبود سرانه فضای سبز در برخی مناطق و افزایش دمای شهری مواجه است، هر درخت باید به عنوان یک سرمایه عمومی موردحفاظت قرار گیرد. موضوع قطع درختان باغ فاتح کرج اکنون بیش از هر چیز یک مطالبه عمومی درباره شفافیت ایجاد کرده است. مردم حق دارند بدانند این درختان با چه مجوزی قطع شدهاند؟
آیا بررسی کارشناسی درباره امکان حفظ آنها انجام شده است؟ وضعیت سلامت درختان چگونه بوده و آیا گزینههای جایگزین بررسی شدهاند؟ تجربه شهرهای مختلف نشان میدهد اطلاعرسانی دقیق و شفاف درباره تصمیمات مرتبط با محیطزیست شهری، میتواند از شکلگیری بیاعتمادی عمومی جلوگیری کند. پنهان ماندن دلایل چنین اقداماتی، زمینه ایجاد نگرانی و اعتراض اجتماعی را افزایش میدهد.
شهرداری: درختان غیرقابل احیا حذف شدند
در پی انتشار مطالب و تصاویر مربوط به قطع درختان در باغ فاتح، سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری کرج جوابیهای صادر و ضمن ارائه توضیحاتی درباره روند مدیریت فضای سبز، بر رویکرد حفاظتی خود نسبت به درختان و عرصههای سبز شهری تأکید کرده است. متن کامل این جوابیه بدین شرح است:
«باغات جهانشهر از جمله ارزشمندترین عرصههای فضای سبز کرج محسوب میشوند که علاوه بر نقش مستقیم در تعدیل اقلیم شهری، از نظر تاریخی، زیستمحیطی و منظر شهری دارای اهمیت ویژه هستند. بروز علائم زوال و خشکیدگی تعدادی از درختان گردو در باغات جهانشهر طی سالهای اخیر منجر به انجام بررسیهای میدانی و کارشناسی متعددی شده که نتایج آنها نشان میدهد زوال درختان گردو یک پدیده چند عاملی و تدریجی بوده و نتیجه برهمکُنش مجموعهای از عوامل اقلیمی، محیطی، زیستی و فیزیولوژیک است که به تدریج سبب کاهش شادابی و توان رویشی درختان شده است.
در سالهای اخیر کاهش بارندگی، تداوم خشکسالی، افزایش دمای هوا، وقوع امواج گرمایی، کاهش رطوبت خاک، محدودیت منابع آب، افت سطح آبهای زیرزمینی و افزایش تبخیر و تعرق، شرایط نامطلوبی برای رشد و توسعه درختان ایجاد کرده است. درخت گردو از گونههای نسبتاً پرنیاز به آب است و کمبود آب بهویژه در درختان کهنسال، موجب خشک شدن تدریجی تاج درخت میشود.
بخش قابلتوجهی از درختان گردو در باغات جهانشهر دارای سن بالا هستند. درختان کهنسال در شرایط طبیعی از توان بازسازی ریشه، قدرت جذب عناصر غذایی و مقاومت در برابر تنشهای محیطی از قدرت ترمیم زخمهای کمتری برخوردار و احتمال شکستگی شاخهها بیشتر بوده و نسبت به تغییرات اقلیمی و عوامل بیماریزا حساستر هستند.
ضعف تدریجی درختان، زمینه را برای فعالیت عوامل ثانویه بیماری نظیر قارچهای بیماریزا مانند شانکر سیتوسپورایی و بیماریهای آوندی و آفات چوبخوار از جمله کرم خراط فراهم میکند. در بسیاری از موارد این عوامل پیامد کاهش بنیه درختان است و علت اولیه خشکیدگی محسوب نمیشود.
عوامل یاد شده عمدتاً خارج از حوزه کنترل مستقیم مدیریت بهرهبرداری و نگهداری است که در سطح ملی و استانی نیز گزارش شده و آثار آن در بسیاری از باغات و فضاهای سبز کشور مشاهده میشود. در چنین شرایطی، اقدامات مدیریتی از قبیل پایش مستمر، آبیاری هدفمند، اصلاح خاک، تغذیه مناسب، هرس بهداشتی و کنترل آفات و بیماریهای گیاهی میتواند روند زوال را تقلیل و عمر مفید درختان را افزایش دهد.
اما حذف کامل آثار تنشهای گسترده اقلیمی و محیطی در کوتاهمدت میسر نیست. یادآور میشود اقدامات مدیریتی یاد شده به طور مستمر در باغات جهانشهر جریان داشته و دارد. در همین راستا حذف درختان خشک و غیرقابل احیا، اقدام ضروری در جهت حفظ ایمنی عمومی (پیشگیری از سقوط شاخه و تنه درختان خشک)، جلوگیری از تکثیر آفات و بیماریها، صیانت از درختان سالم و منابع آبی و خاکی موجود و فراهم کردن بستر مناسب برای احیا و بازسازی باغ بخشی از مدیریت علمی و بهداشتی باغات محسوب میشود و بههیچعنوان به معنای حذف پوشش گیاهی سالم نیست.
ضمناً حذف درختان خشک بر اساس تشخیص کارشناسان و پس از اطمینان از خشک شدن و غیرقابل احیا بودن آنها انجام میشود. این سازمان ضمن تشکر از احساس مسئولیت شهروندان و اصحاب رسانه تأکید میکند صیانت از درختان و فضای سبز شهر خط قرمز این سازمان بوده و تمامی اقدامات و تصمیمات اتخاذ شده در حوزه فضای سبز نه با تصمیم یک شخص بلکه با اخذ نظر کارشناسان و اساتید علوم باغبانی گرفته میشود و هرگونه اقدام در خصوص فضای سبز شهر با در نظر گرفتن ملاحظات زیستمحیطی، فنی و تخصصی و با رعایت ضوابط و مقررات مربوطه صورت میگیرد.»
آینده سبز کرج در گرو تصمیمهای امروز
ماجرای قطع درختان در باغ فاتح کرج، بار دیگر اهمیت موضوع حفاظت از فضای سبز شهری و ضرورت ایجاد توازن میان مدیریت شهری و الزامات زیستمحیطی را یادآوری کرد. درختان شهری، بهویژه درختان قدیمی و ریشهدار، تنها بخشی از پوشش گیاهی یک شهر نیستند؛ بلکه بخشی از هویت تاریخی، منظر شهری و سرمایه طبیعی نسلهای گذشته و آینده به شمار میروند.
نگرانی شهروندان و فعالان محیطزیست درباره قطع درختان، از همین منظر قابلبررسی است، چراکه تجربه نشان داده از بین رفتن یک درخت کهنسال، صرفاً با کاشت نهال جدید قابل جبران نیست و احیای دوباره نقش زیستمحیطی آن نیازمند سالها زمان است. از سوی دیگر، مدیریت شهری نیز با چالشهایی مانند خشکسالی، تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آبی، بیماریهای گیاهی و خطرآفرینی درختان خشک مواجه است؛ مسائلی که در بسیاری از فضاهای سبز شهری کشور نیز مشاهده میشود.
بر اساس توضیحات ارائهشده از سوی سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری کرج، بخشی از درختان حذفشده در باغات جهانشهر، پس از بررسیهای کارشناسی و به دلیل خشکیدگی و غیرقابل احیا بودن، از چرخه فضای سبز خارج شدهاند. این توضیحات نشان میدهد مدیریت فضای سبز شهری نیازمند تصمیمگیریهای تخصصی و گاه دشواری است که باید میان حفظ ایمنی عمومی، سلامت سایر درختان و حفاظت از منابع طبیعی تعادل ایجاد کند.
با این حال، آنچه میتواند به کاهش نگرانیهای عمومی کمک کند، افزایش شفافیت در فرآیندهای تصمیمگیری است. اطلاعرسانی پیش از اجرای چنین اقداماتی، اعلام نتایج بررسیهای کارشناسی، ارائه گزارشهای دقیق درباره تعداد درختان، وضعیت سلامت آنها و برنامههای جایگزین، میتواند نقش مهمی در تقویت اعتماد عمومی داشته باشد.
کرج به عنوان شهری که بخش مهمی از هویت خود را از باغها و فضای سبز گرفته، امروز بیش از گذشته نیازمند رویکردی پایدار در مدیریت منابع طبیعی خود است. حفاظت از درختان موجود، توسعه فضای سبز، استفاده از گونههای سازگار با شرایط اقلیمی و بهرهگیری از دانش متخصصان حوزه باغبانی و محیطزیست، باید در کنار توسعه شهری موردتوجه قرار گیرد.
در نهایت، حفاظت از فضای سبز نه یک مطالبه صرفاً زیستمحیطی، بلکه یک ضرورت برای آینده شهر است. مردم انتظار دارند درختانی که سالها بخشی از زندگی و خاطرات آنها بودهاند، با بالاترین حساسیت و تنها در شرایط کاملاً ضروری حذف شوند. در مقابل، مدیریت شهری نیز با اطلاعرسانی دقیق و مستمر میتواند نشان دهد که تصمیمات حوزه فضای سبز با هدف صیانت از سرمایههای طبیعی شهر اتخاذ میشود، نه کاهش آن.
آینده کرج به توانایی این شهر در ایجاد تعادل میان توسعه و حفاظت وابسته است؛ تعادلی که در آن درختان نه مانعی برای پیشرفت، بلکه یکی از پایههای اصلی توسعه پایدار شهری باشند. حفاظت از درختان، امروز نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای حفظ کیفیت زندگی شهروندان است و کرج برای حفظ هویت خود، بیش از هر زمان دیگری به تصمیمهای مسئولانه و آیندهنگرانه نیاز دارد.
انتهای پیام/
دیدگاهتان را بنویسید