تارخ انتشار: جمعه ۲ مرداد ۱۳۹۴ - ۱۱:۴۸
کد خبر : 96477
چاپ خبر

تربیت مهدوی، فضیلت محور و معنویت گرا

تربیت به معنای وسیع کلمه عبارت است از: هر عمل یا فعالیتی که واجد اثر سازنده بر روی جسم و روح و شخصیت و یا شایستگی مادی و معنوی فرد باشد.

گروه مهدویت و آخرالزمان«کمال مهر» ؛

تربیت به معنای وسیع کلمه عبارت است از: هر عمل یا فعالیتی که واجد اثر سازنده بر روی جسم و روح و شخصیت و یا شایستگی مادی و معنوی فرد باشد. در این معنا تربیت «فرآیندی است پیوسته که روند آن از آغاز انعقاد نطفه در رحم مادر شروع و تا زمان مرگ ادامه می یابد». به عبارت دیگر انسان در سراسر زندگی به یادگیری و تجربه اندوزی عمدی و غیرعمدی می پردازد و تحت تأثیر متقابل محیط فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی خود قرار می گیرد. تربیت، باعث می شود که انسان دارای خصایصی انسانی ازقبیل: کرامت، عزت، احترام، شجاعت، نوع دوستی، حکمت، عدالت و عمل گردد. تنها تعلیم و تربیت در جامعه سالم است که انسان را واجد خصایص ذکر شده می کند و این مهم ترین کارکرد تعلیم و تربیت دینی است. البته در تربیت و اخلاق اسلامی، برای انسان سه نوع فعالیت شناخته می‌شود:
۱٫ فعالیت طبیعی / ۲٫ فعالیت عقلانی / ۳٫ فعالیت اخلاقی.
مهمترین فعالیت تربیتی اسلام، فعالیت اخلاقی و هنجاری است؛ یعنی، انتقال و تثبیت ارزش ها و باورها و فضایل اخلاقی و ایمانی و نهادینه کردن معنویت گرایی و فضیلت محوری در جامعه. زیربنایتعلیم و تربیت اسلامی، پرورش ظرفیت ها و توانایی های روحی و معنوی انسان ها، جهت زندگی سالم و بهینه سازی فعالیت های طبیعی و عقلی است. این دو فعالیت و رویکرد، بدون داشتن رنگ و بوی الهی و معنوی، عموماً سر از بیراهه در می‌آورند و انسان را گرفتار رفتارهای زودگذر، خشک و بی روح، سودانگارانه و… می‌کنند.
البته روشن است که فعالیت عقلانی، ممیّز بین انسان و حیوان بوده و محصول آن، فرهنگ، تمدّن، علم و تکنولوژی است. در این مرحله هرگاه مانند فیلسوفان مادی غرب، انسان را فاقد ارزش های الهی بدانیم -به نحوی که هیچ چیز مانع و مُخلّ آزادی او نباشد- و معتقد باشیم که چون انسان فطرتاًسودپرست است، لذا به اقتضای طبیعتش، قهراً بایستی در پی منفعت مادی خویش باشد و آن را به هر نحوی که امکان پذیر گردد، بدست آورد و در طریق تحصیل آن، توجهی به کشف حقیقت و رفتارهای غیراخلاقی نداشته باشد و حتی حقوق دیگران را هم نادیده بگیرد و پایمال کند- در این صورت کاملاً روشن است که به علت تیزهوشی و زرنگی و فریب و نیرنگ برخی از انسان ها، چه روابط ناهنجاری بین افراد جامعه بوجود می‌آید!!
سودپرستی و قدرت طلبی، فشارهای غیرانسانی فوق‌العاده‌ای را به افراد ضعیف تر جامعه تحمیل می کند و زیر لوای تمدّن و آزادی، عملاً قانون جنگل بر جامعه حاکم می گردد. حفظ حقوق انسان ها و احترام واقعی در روابط انسانی ازبین می رود و انسان در مقام تحصیل لذّت و سود برای خویشتن، دیگران را فراموش می کند و حتّی از حقیقت وجود ارزشمند خود هم بیگانه می‌شود. (۱)
گفتنی است، در تعلیم و تربیت مهدوی، نگاهی فراگیر و جامع به انسان‌ها می‌شود؛ اما شکوفایی بُعد اخلاقی و معنوی او، حیاتی و اساسی است و همه‌ی فعالیت‌های تربیتی و فرهنگی، حول محور «کمال اخلاقی» و «زندگی اخلاقی» انسان دور می‌زند.
امام خمینی (ره) بنای حرکت های اصلاحی و تربیتی -بخصوص هدایت‌گری پیامبران- را اصلاح انسان و دگرگونی اخلاقی وی می‌داند:
«پیغمبرها آمدند آدم ها را درست کنند؛ کاری دیگر جز این ندارند. در طول زندگی شان، پیغمبرهای بزرگ و ائمه اطهار(ع) دنبال این بودند که تربیت کنند مردم را، خدای تبارک و تعالی انبیاء را فرستاده برای تهذیب مردم، برای اصلاح مردم» (۲).
و: «انبیاء هم برای همین معنا آمدند که آدم درست کنند. تعلیم سرمشق همه انبیاست که ازطرف خدای تبارک و تعالی به آنها مأموریت داده شده [است]. مأموریت خدا به انبیاء همین است که بیایند و آدم درست کنند و آنهایی که به انبیاء نزدیک ترند، آنها به مقام آدمیت نزدیک‌ترند» (۳).
حضرت آیت الله خامنه ای درباره این نوع تربیت می‌فرماید:
«مردم را هدایت کنید؛ ذهن مردم را روشن کنید؛ مردم را به فراگرفتن دین تشویق کنید؛ دین صحیح و پیراسته را به آنها تعلیم بدهید؛ آنها را با فضیلت و اخلاق اسلامی آشنا کنید؛ با عمل و زبان، فضیلت اخلاقی را در آنها بوجود بیاورید؛ مردم را موعظه کنید؛ از عذاب خدا، از قهر خدا، از دوزخ الهی بترسانید؛ انذار کنید -انذار سهم مهمّی دارد؛ فراموش نشود- آنها را به رحمت الهی مژده دهید؛ مؤمنین و صالحین و مخلصین و عاملین را بشارت دهید؛ آنها را با مسائل اساسی جهان اسلام و با مسائل اساسی کشور آشنا کنید» (۴).
ایشان ارزش هایی که در پرتو تربیت اخلاقی منتقل می شود، چنین شمارش می‌کند:
«برخورداری از ارزش های اخلاقی اسلام بدین معنا است که روح فضیلت و پرهیزگاری و وارستگی و بردباری و اجتناب از شهواتِ ممنوع و دوری از حرص و آز و دنیاطلبی و حق کشی و نامردمی و مال اندوزی و روی آوردن به خلوص و پاکی و پارسایی و دیگر خصلت های اخلاقی در جامعه رواج یابد و به صورت ارزش‌های اصلی به حساب آید» (۵).

مؤلفه‌های نظام تربیت معنوی

در این نظام برتر تربیتی -که به تمامی ابعاد و زوایای زندگی انسان‌ها بخصوص ابعاد ایمانی و اخلاقی او توجّه ویژه‌ای می‌شود- مؤلّفه های زیادی مورد توجّه است؛ از جمله:

۱٫ شناخت خدا و یکتاگرایی (توحید)؛
۲٫ پرستش خدا و استعانت از او؛
۳٫ یاد خدا و خوف و خشیت از او؛
۴٫ انس و محبت به خدا و خشوع در برابر او؛
۵٫ شکرگزاری و مدح و ثنای الهی؛
۶٫ التزام به اطاعت از خدا و اشتیاق لقای او؛
۷٫ هماهنگی با قوانین و سنن آفرینش؛
۸٫ ایمان به غیب و پیامبران الهی و اوصیای آنان؛
۹٫ ایمان به روز حساب و یاد جهان آخرت؛
۱۰٫ شناخت (معرفت نفس)؛
۱۱٫ شناخت بعد الهی و کرامت انسانی؛
۱۲٫ توجّه به خویش جهت تزکیه و رشد معنوی و الهی؛
۱۳٫ کسب فضایل و مکارم اخلاقی در سایه ایمان به خدا و جهان آخرت (مثل امانت، صداقت، وفاداری، درست کاری و…)؛
۱۴٫ پیراستن روان از رذایل و عادت های مذموم؛
۱۵٫ ایجاد روحیه مراقبت از رفتار خود، ضبط نفس و حسابرسی خویش؛
۱۶٫ ایجاد روحیه نظم و انضباط و رعایت احکام و حدود دینی و اخلاقی؛
۱۷٫ ایجاد روحیه صبر و مقاومت دربرابر شداید و مشکلات و تلاش برای حلّ آنها؛
۱۸٫ پرورش احساس تعهد و مسئولیت در برابر خدا و خلق خدا؛
۱۹٫ پرورش عواطف در فرد به گونه ای که تنها برای خدا دوست بدارد؛
۲۰٫ تربیت و پرورش افراد برای بهره مندی بیشتر از طیبات الهی به منظور تأمین سلامت روحی و جسمی و سلامت و نشاط و نیرومندی؛
۲۱٫ شناخت و ترویج فرهنگ اسلامی؛
۲۲٫ پرورش نیروی اندیشه و تفکّر و کسب و اشاعه دانش و تقویت روحیه علمی؛
۲۳٫ تأکید بر آشنایی با معارف قرآن و دیگر ذخایر گران بهای اسلامی؛
۲۴٫ بهره مندی از آداب و سنن تا آنجاکه با فطرت الهی انسان، هماهنگ است؛
۲۵٫ ایجاد زمینه مساعد برای پرورش صحیح فرزندان درجهت رشد و شکوفایی استعدادهای آنان؛
۲۶٫ رعایت حقوق همه انسان ها و مراعات انصاف برخورد با آنان؛
۲۷٫ ایجاد روابط مهرآمیز و همراه با گذشت و فداکاری و ایثار با دیگر مؤمنان و مسلمانان؛
۲۸٫ تقویت روحیه تعاون در کارهای خیر، تقوا و تکامل اجتماعی؛
۲۹٫ ایجاد روحیه تفاهم و برادری میان مؤمنان و مسلمانان و تحکیم روحیه مساوات خواهی؛
۳۰٫ پرورش روحیه عدالت خواهی و داوری به حق و پذیرش آنان، هرچند که به زیان شخص باشد؛
۳۱٫ ایجاد روحیه دعوت به خیر و توصیه به حق و توصیه به صبر؛
۳۲٫ ایجاد روحیه ستیز در برخورد با ستمکاران در حدّ عدل اسلامی و بازگرداندن ظالم از ستمگری و حمایت از مظلوم و بازداشتن او از ستم کشی؛
۳۳٫ پرورش افراد به گونه ای که درمقابل سرنوشت اجتماعی و سیاسی خویش و جامعه، احساس مسئولیت نمایند؛
۳۴٫ تربیت افراد به گونه ای که به «مالکیت مطلق پروردگار متعال بر جهان و هرچه در آن است»، ایمان داشته باشند و خود را امانتدار نعمت های او بدانند و با کار مفید و مشروع از این نعمت ها، برخوردار شوند؛
۳۵٫ تربیت افراد به گونه ای که با استفاده از استعدادها، نیروها و امکانات خود به بندگان خدا سود رسانند و خدمت کنند؛
۳۶٫ پرورش روحیه قناعت در مصرف و نفی اسراف و تبذیر و زیاده روی؛
۳۷٫ پرورش روحیه عدالت خواهی و نفی هرگونه تعدّی، تجاوز و بهره کشی ظالمانه؛
۳۸٫ پرورش افراد به منظور پرهیز از تکاثر، گنج اندوزی، رباخواری و مبارزه با این قبیل انحراف ها و… .(۶)

شاخصه‌ها و الگوهای تربیت فضیلت گرا
تعلیم و تربیتی که مبتنی بر اندیشه‌ی مهدویت شکل گرفته و فضیلت گرایی و اخلاق الهی در آن نقش محوری و کلیدی دارد، باید از الگوها و چهارچوب های ذیل استفاده وافری ببرد:

۱٫ الگوی آماده سازی فکری

در این رویکرد باید ذهن و فکر و روان مردم را درجهت شکل گیری جامعه فضیلت محور و اخلاق گراآماده و بایستگی‌ها و زیبایی‌های اخلاق و مکارم اخلاقی را تبیین نمود و علاقه و میل آنها را به این سمت کشاند.

۲٫ الگوی نشاط انگیزی درونی

ایجاد انگیزش درونی و نشاط معنوی در انسان‌ها به جهت شکل گیری جامعه اخلاقی و بروز رفتارهای اخلاقی و ملکوتی، یکی از روش‌های مهم تربیتی است و باعث شور و اشتیاق آنان به نیکی‌ها و اعمال صالح می‌گردد و جایگاه اخلاق الهی را در جامعه برجسته‌تر و ملموس‌تر می‌سازد.

۳٫ الگوی تواناسازی روحی (تقویت روحی)

براساس این الگو، باید بسترها و زمینه‌های حرکت انسان‌ها به سوی جامعه اخلاقی را با شکوفاکردن استعدادهای درونی و فعلیت بخشیدن به توانایی های روحی و معنوی آنها فراهم ساخت و روحیه آنها را برای قرارگرفتن در مسیر معنویت و عرفان، تقویت نمود.

۴٫ الگوی تغییر تدریجی

هرچند برای اصلاح رفتارها و پندارهای ناسالم و غیراخلاقی نیاز به یک دگرگونی واقعی و بنیادین (انقلاب اخلاقی) هست؛ ولی برای پیشبرد و تعمیق روحیه اخلاقی در انسان ها، باید به صورت نظام مند و با برنامه حرکت کرد و مرحله به مرحله و به تدریج آنان را به زیبایی ها و مکارم اخلاقی مأنوس و آشنا نمود.

۵٫ الگوی تحول بنیادین (تحول باطنی)

تغییرات ظاهری و روبنایی و اکتفاء به رفتارهای کم مایه و غیرعمیق، یکی از کاستی‌های جامعه انسانی درجهت رشد و تعالی معنوی است؛ ولی در الگوی تربیتی مهدوی، آنچه اهمیت دارد، دگرگونی و تحوّل واقعی و بنیادین بشر و قرارگرفتن آنان در مدار حیات طیبه و اخلاق الهی است و این با تعمیق آموزه های اخلاقی و پرهیز از ظاهرگرایی امکان دارد.

۶٫ الگوی به گزینی (آراسته گرایی)

براساس تعلیم و تربیت مهدوی، انسان‌ها نه تنها در انتخاب و گزینش فضیلت گرایی راهنمایی و هدایت می شوند؛ بلکه در عمل به مکارم اخلاقی و آراستن ظاهر و باطن به اعمال صالح نیز ترغیب می شوند و براین اساس نورانیت و معنویت غیرقابل وصفی در جامعه حاکم می‌شود.

۷٫ الگوی مسئولیت آفرینی

انسان‌ها تا زمانی که نسبت به آفریدگار، خود، جامعه و محیط احساس مسئوولیت نکنند و حقوق و تکالیفی را متوجّه خویش ندانند، کمتر میل به نقش آفرینی اخلاقی دارند؛ اما با ایجاد احساس وظیفه در برابر همه و مسئولیت پذیری درونی و وجدانی، تاحدودی از کج روی دوری کرده و پایبند به فضایل انسانی و مکارم اخلاقی می شوند و این اصل مهم تربیتی باید مورد توجّه جامعه مهدوی قرار گیرد.
مسئوولیت شکل‌های گوناگونی دارد که بدین قرار است:
۷- ۱٫ مسئوولیت انسان دربرابر آفریدگار خود؛
۷- ۲٫ مسئوولیت مردم نسبت به جایگاه آنها (۷) و مواجهه با رسالت (۸) پیامبران.
ملّت ها از جایگاه خود و اینکه چه کسانی آنها را رهبری کردند و طاعت خود را به طاعت الهی مقرون ساختند، بازخواست می شوند، از این رو خداوند، قوم فرعون را به دلیل اینکه به او اجازه دادند تا آنها را تحقیر نماید و با سرنوشت آنها بازی کند، محکوم می‌کند. (۹)
ملّت ها از میزان آزادی خود و کرنش دربرابر غیرخداوند سؤال می شوند. (۱۰) از آنها درمورد نعمت ها و بهره های مادی سؤال می شود که چگونه آن را جمع کرده و در چه راهی استفاده نموده اند. (۱۱) از تعهدات، پیمان ها و قراردادهای آنها با یکدیگر نیز سؤال به عمل می‌آید و… .
۷- ۳٫ مسئوولیت رهبری دینی، سیاسی، فکری، اقتصادی و… چنان که آمده است: «روز قیامت خداوند- عزوجلّ- به انبیاء و علماء می گوید: شما هدایت کنندگان مردم بودید، پس برای مردم چه انجام دادید؟ و به حاکمان و ثروتمندان می گوید: شما خزینه دار گنج ها و ثروت های من بودید، آیا آن را به فقرا رساندید و یتیمان را سرپرستی نمودید و آیا آن حقی را که من بر شما واجب کردم، از آن جدا و پرداخت کردید؟»
۷-۴٫ مسئولیت فرد دربرابر خود؛ چنان که می فرمایند: «دو پای انسان در روز قیامت به لرزه می افتد، هنگامی که از او سؤال می شود: جوانی اش را در چه به سر آورده، عمرش را در چه به پایان برده، مالش را از کجا بدست آورده و در کجا خرج کرده و به چه مقدار از علمش، عمل نموده است!!»
انسان باید پیوند مسئوولیت خود را دربرابر آخرت درک کرده و گستره ها و جزئیات آن را بفهمد. اهمیت تمرکز بر این علاقه در تربیت و نفوذ معنای آن در وجدان متعلّم، احساسی عمیق نسبت به مسئوولیت اجتماعی در گستره افعال و اقدامات او ایجاد می‌کند. (۱۲)

۸٫ الگوی اعتدال

چنان که خواهد آمد نظام اخلاقی اسلام، مبتنی بر ایجاد تعادل بین عواطف، غرایز و احساسات انسان و دور کردن او از افراط و تفریط و ظلم است. براین اساس جامعه اخلاقی، جامعه ای متعادل، عدالت گرا و ظلم ستیز است و هرنوع ناهنجاری و رفتار غیراخلاقی را، ظلم به خود یا جامعه فرض می کند و با تحقق ملکه عدالت و تقوا در دل و جان مردم، شاهد تخلّق آنان به اخلاق الهی می‌گردد.

۹٫ الگوی عزّت بخشی

در تعلیم و تربیت مهدوی، اصل بر ایجاد عزّت نفس و منزلت اخلاقی در انسان‌ها با انجام اعمال صالح و ورع و پرهیزگاری است. آنان با روی آوردن به معنویات و فضایل انسانی، احساس فخر و عزّت می کنند و به منزلت و موقعیت راستین خود پی می برند. در واقع ملاک افتخار و برتری در جامعه مهدوی، انجام اعمال صالحه و فضیلت‌گرایی است.

۱۰٫ الگوی مهرورزی با معبود

یکی از شرایط و زمینه های مهم در شکل گیری روحیه اخلاقی و معنوی در انسان، تعمیق رابطه او با آفریدگار و فزونی عشق و محبّت وی به خدا است. جامعه ای که با عشق و دوستی خداوند شکل می گیرد، همیشه طیب و سرزنده بوده و از کژتابی و فساد به دور خواهد بود.
نتیجه آنکه تربیت اخلاقی زیبنده‌ترین و بایسته‌ترین برنامه فرهنگی در جامعه‌ای است که می‌خواهد بر اساس تعلیم و تربیت مهدوی، گام در مسیر رشد و بالندگی بردارد.

پی‌نوشت‌ها:
۱- ر.ک: محمود نیکزاده، کلیات فلسفه تعلیم و تربیت، (تهران، کیهان، ۱۳۷۹)، صص۷۳ و۷۴٫
۲- صحیفه نور، ج۶، ص۱۵۸٫
۳- همان، ص۲۳۶٫
۴- تعلیم و تربیت از دیدگاه مقام معظم رهبری، ج۱، ص۱۱۲٫
۵- همان، ص۱۳۴٫
۶- ر.ک: محمود نیکزاد، کلیات فلسفه تعلیم و تربیت، صص۲۰۸ – ۲۱۴٫
۷- اعراف (۷)، آیه۶: «فلنسألنَّ الَّذین أرسل إلیهم ولنسألنَّ المرسلین».
۸- زخرف (۴۳)، آیه۴۴: «وإنَّه لذکرٌ لَّک ولقومک وسوف تسألون».
۹- همان، آیه۵۴: «فاستخفَّ قومه فأطاعوه إنَّهم کانوا قوماً فاسقین».
۱۰- نساء (۴)، آیه۹۷: «إنَّ الَّذین توفَّاهم الملائکه ظالمی أنفسهم قالوا فیم کنتم قالوا کنَّا مستضعفین فی الأرض».
۱۱- تکاثر (۱۰۲)، آیه۸: «ثمَّ لتسألنَّ یومئذٍ عن النَّعیم».
۱۲- ر.ک: فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، ص۱۰۶ و۱۰۷٫
منبع: تعلیم و تربیت در عصر ظهور، قم: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج) چاپ دوم ۱۳۸۹٫

پاسخی بگذارید »

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

  • آخرین اخبار
  • نظافتچی بیمارستان شب ها به سراغ بیماران زیبا می‌رفت + عکس
    همسرم از رابطه زناشویی با من لذت نمی برد!!
    ازدواج عجیب یک زن با ۲ گربه/عکس
    ۹۸/۵ درصد باسوادی در کشور ثمره انقلاب است/ ناحیه ۴ کرج پیشتاز در رفع بی سوادی استان البرز
      ۴۳ نکته جالب از زندگی مارک زاکربرگ، موسس فیسبوک که نمی دانستید
    آسیب های اجتماعی با اقامه نماز پیشگیری می شود
    بیست و پنجمین اجلاس سراسری نماز به میزبانی استان البرز + تصاویر
    تصاویر/ دمشق ۵۰ سال قبل
    به دلیل مقایسه با سوشا مکانی/شکایت مهدی رحمتی از عضو کمیته اخلاق
    درخت۱۵۰۰ ساله+ تصاویر
    عکس/ روش عجیب حمل مصدوم در فوتبال
    معروف شدن به قیمت تغییر قیافه!
    الزام دختران محجبه درآلمان به شنای مختلط
    عکس/ مرکز خرید بچه پولدارهای سعودی
    گذشته تاریک خیابان‌های نیویورک +تصاویر
    دزدی که هنگام فرار هم بد شانسی آورد +تصاویر
    این سرباز و سگش سوژه رسانه ها شدند+تصاویر
    سگ اسکوتر سوار ! +تصاویر
    این آرایشگر برای مردم شهر یک ستاره است +تصاویر
    تصاویر خیره کننده از طبیعت
    تمامی حقوق متعلق به وبسایت خبری تحلیلی کمال مهر بوده و هرگونه کپی برداری تنها با ذکر منبع مجاز خواهد بود.
    Powerd By: Kordaki.Net