تارخ انتشار: جمعه ۲ مرداد ۱۳۹۴ - ۱۱:۴۸
کد خبر : 96477
چاپ خبر

تربیت مهدوی، فضیلت محور و معنویت گرا

تربیت به معنای وسیع کلمه عبارت است از: هر عمل یا فعالیتی که واجد اثر سازنده بر روی جسم و روح و شخصیت و یا شایستگی مادی و معنوی فرد باشد.

گروه مهدویت و آخرالزمان«کمال مهر» ؛

تربیت به معنای وسیع کلمه عبارت است از: هر عمل یا فعالیتی که واجد اثر سازنده بر روی جسم و روح و شخصیت و یا شایستگی مادی و معنوی فرد باشد. در این معنا تربیت «فرآیندی است پیوسته که روند آن از آغاز انعقاد نطفه در رحم مادر شروع و تا زمان مرگ ادامه می یابد». به عبارت دیگر انسان در سراسر زندگی به یادگیری و تجربه اندوزی عمدی و غیرعمدی می پردازد و تحت تأثیر متقابل محیط فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی خود قرار می گیرد. تربیت، باعث می شود که انسان دارای خصایصی انسانی ازقبیل: کرامت، عزت، احترام، شجاعت، نوع دوستی، حکمت، عدالت و عمل گردد. تنها تعلیم و تربیت در جامعه سالم است که انسان را واجد خصایص ذکر شده می کند و این مهم ترین کارکرد تعلیم و تربیت دینی است. البته در تربیت و اخلاق اسلامی، برای انسان سه نوع فعالیت شناخته می‌شود:
۱٫ فعالیت طبیعی / ۲٫ فعالیت عقلانی / ۳٫ فعالیت اخلاقی.
مهمترین فعالیت تربیتی اسلام، فعالیت اخلاقی و هنجاری است؛ یعنی، انتقال و تثبیت ارزش ها و باورها و فضایل اخلاقی و ایمانی و نهادینه کردن معنویت گرایی و فضیلت محوری در جامعه. زیربنایتعلیم و تربیت اسلامی، پرورش ظرفیت ها و توانایی های روحی و معنوی انسان ها، جهت زندگی سالم و بهینه سازی فعالیت های طبیعی و عقلی است. این دو فعالیت و رویکرد، بدون داشتن رنگ و بوی الهی و معنوی، عموماً سر از بیراهه در می‌آورند و انسان را گرفتار رفتارهای زودگذر، خشک و بی روح، سودانگارانه و… می‌کنند.
البته روشن است که فعالیت عقلانی، ممیّز بین انسان و حیوان بوده و محصول آن، فرهنگ، تمدّن، علم و تکنولوژی است. در این مرحله هرگاه مانند فیلسوفان مادی غرب، انسان را فاقد ارزش های الهی بدانیم -به نحوی که هیچ چیز مانع و مُخلّ آزادی او نباشد- و معتقد باشیم که چون انسان فطرتاًسودپرست است، لذا به اقتضای طبیعتش، قهراً بایستی در پی منفعت مادی خویش باشد و آن را به هر نحوی که امکان پذیر گردد، بدست آورد و در طریق تحصیل آن، توجهی به کشف حقیقت و رفتارهای غیراخلاقی نداشته باشد و حتی حقوق دیگران را هم نادیده بگیرد و پایمال کند- در این صورت کاملاً روشن است که به علت تیزهوشی و زرنگی و فریب و نیرنگ برخی از انسان ها، چه روابط ناهنجاری بین افراد جامعه بوجود می‌آید!!
سودپرستی و قدرت طلبی، فشارهای غیرانسانی فوق‌العاده‌ای را به افراد ضعیف تر جامعه تحمیل می کند و زیر لوای تمدّن و آزادی، عملاً قانون جنگل بر جامعه حاکم می گردد. حفظ حقوق انسان ها و احترام واقعی در روابط انسانی ازبین می رود و انسان در مقام تحصیل لذّت و سود برای خویشتن، دیگران را فراموش می کند و حتّی از حقیقت وجود ارزشمند خود هم بیگانه می‌شود. (۱)
گفتنی است، در تعلیم و تربیت مهدوی، نگاهی فراگیر و جامع به انسان‌ها می‌شود؛ اما شکوفایی بُعد اخلاقی و معنوی او، حیاتی و اساسی است و همه‌ی فعالیت‌های تربیتی و فرهنگی، حول محور «کمال اخلاقی» و «زندگی اخلاقی» انسان دور می‌زند.
امام خمینی (ره) بنای حرکت های اصلاحی و تربیتی -بخصوص هدایت‌گری پیامبران- را اصلاح انسان و دگرگونی اخلاقی وی می‌داند:
«پیغمبرها آمدند آدم ها را درست کنند؛ کاری دیگر جز این ندارند. در طول زندگی شان، پیغمبرهای بزرگ و ائمه اطهار(ع) دنبال این بودند که تربیت کنند مردم را، خدای تبارک و تعالی انبیاء را فرستاده برای تهذیب مردم، برای اصلاح مردم» (۲).
و: «انبیاء هم برای همین معنا آمدند که آدم درست کنند. تعلیم سرمشق همه انبیاست که ازطرف خدای تبارک و تعالی به آنها مأموریت داده شده [است]. مأموریت خدا به انبیاء همین است که بیایند و آدم درست کنند و آنهایی که به انبیاء نزدیک ترند، آنها به مقام آدمیت نزدیک‌ترند» (۳).
حضرت آیت الله خامنه ای درباره این نوع تربیت می‌فرماید:
«مردم را هدایت کنید؛ ذهن مردم را روشن کنید؛ مردم را به فراگرفتن دین تشویق کنید؛ دین صحیح و پیراسته را به آنها تعلیم بدهید؛ آنها را با فضیلت و اخلاق اسلامی آشنا کنید؛ با عمل و زبان، فضیلت اخلاقی را در آنها بوجود بیاورید؛ مردم را موعظه کنید؛ از عذاب خدا، از قهر خدا، از دوزخ الهی بترسانید؛ انذار کنید -انذار سهم مهمّی دارد؛ فراموش نشود- آنها را به رحمت الهی مژده دهید؛ مؤمنین و صالحین و مخلصین و عاملین را بشارت دهید؛ آنها را با مسائل اساسی جهان اسلام و با مسائل اساسی کشور آشنا کنید» (۴).
ایشان ارزش هایی که در پرتو تربیت اخلاقی منتقل می شود، چنین شمارش می‌کند:
«برخورداری از ارزش های اخلاقی اسلام بدین معنا است که روح فضیلت و پرهیزگاری و وارستگی و بردباری و اجتناب از شهواتِ ممنوع و دوری از حرص و آز و دنیاطلبی و حق کشی و نامردمی و مال اندوزی و روی آوردن به خلوص و پاکی و پارسایی و دیگر خصلت های اخلاقی در جامعه رواج یابد و به صورت ارزش‌های اصلی به حساب آید» (۵).

مؤلفه‌های نظام تربیت معنوی

در این نظام برتر تربیتی -که به تمامی ابعاد و زوایای زندگی انسان‌ها بخصوص ابعاد ایمانی و اخلاقی او توجّه ویژه‌ای می‌شود- مؤلّفه های زیادی مورد توجّه است؛ از جمله:

۱٫ شناخت خدا و یکتاگرایی (توحید)؛
۲٫ پرستش خدا و استعانت از او؛
۳٫ یاد خدا و خوف و خشیت از او؛
۴٫ انس و محبت به خدا و خشوع در برابر او؛
۵٫ شکرگزاری و مدح و ثنای الهی؛
۶٫ التزام به اطاعت از خدا و اشتیاق لقای او؛
۷٫ هماهنگی با قوانین و سنن آفرینش؛
۸٫ ایمان به غیب و پیامبران الهی و اوصیای آنان؛
۹٫ ایمان به روز حساب و یاد جهان آخرت؛
۱۰٫ شناخت (معرفت نفس)؛
۱۱٫ شناخت بعد الهی و کرامت انسانی؛
۱۲٫ توجّه به خویش جهت تزکیه و رشد معنوی و الهی؛
۱۳٫ کسب فضایل و مکارم اخلاقی در سایه ایمان به خدا و جهان آخرت (مثل امانت، صداقت، وفاداری، درست کاری و…)؛
۱۴٫ پیراستن روان از رذایل و عادت های مذموم؛
۱۵٫ ایجاد روحیه مراقبت از رفتار خود، ضبط نفس و حسابرسی خویش؛
۱۶٫ ایجاد روحیه نظم و انضباط و رعایت احکام و حدود دینی و اخلاقی؛
۱۷٫ ایجاد روحیه صبر و مقاومت دربرابر شداید و مشکلات و تلاش برای حلّ آنها؛
۱۸٫ پرورش احساس تعهد و مسئولیت در برابر خدا و خلق خدا؛
۱۹٫ پرورش عواطف در فرد به گونه ای که تنها برای خدا دوست بدارد؛
۲۰٫ تربیت و پرورش افراد برای بهره مندی بیشتر از طیبات الهی به منظور تأمین سلامت روحی و جسمی و سلامت و نشاط و نیرومندی؛
۲۱٫ شناخت و ترویج فرهنگ اسلامی؛
۲۲٫ پرورش نیروی اندیشه و تفکّر و کسب و اشاعه دانش و تقویت روحیه علمی؛
۲۳٫ تأکید بر آشنایی با معارف قرآن و دیگر ذخایر گران بهای اسلامی؛
۲۴٫ بهره مندی از آداب و سنن تا آنجاکه با فطرت الهی انسان، هماهنگ است؛
۲۵٫ ایجاد زمینه مساعد برای پرورش صحیح فرزندان درجهت رشد و شکوفایی استعدادهای آنان؛
۲۶٫ رعایت حقوق همه انسان ها و مراعات انصاف برخورد با آنان؛
۲۷٫ ایجاد روابط مهرآمیز و همراه با گذشت و فداکاری و ایثار با دیگر مؤمنان و مسلمانان؛
۲۸٫ تقویت روحیه تعاون در کارهای خیر، تقوا و تکامل اجتماعی؛
۲۹٫ ایجاد روحیه تفاهم و برادری میان مؤمنان و مسلمانان و تحکیم روحیه مساوات خواهی؛
۳۰٫ پرورش روحیه عدالت خواهی و داوری به حق و پذیرش آنان، هرچند که به زیان شخص باشد؛
۳۱٫ ایجاد روحیه دعوت به خیر و توصیه به حق و توصیه به صبر؛
۳۲٫ ایجاد روحیه ستیز در برخورد با ستمکاران در حدّ عدل اسلامی و بازگرداندن ظالم از ستمگری و حمایت از مظلوم و بازداشتن او از ستم کشی؛
۳۳٫ پرورش افراد به گونه ای که درمقابل سرنوشت اجتماعی و سیاسی خویش و جامعه، احساس مسئولیت نمایند؛
۳۴٫ تربیت افراد به گونه ای که به «مالکیت مطلق پروردگار متعال بر جهان و هرچه در آن است»، ایمان داشته باشند و خود را امانتدار نعمت های او بدانند و با کار مفید و مشروع از این نعمت ها، برخوردار شوند؛
۳۵٫ تربیت افراد به گونه ای که با استفاده از استعدادها، نیروها و امکانات خود به بندگان خدا سود رسانند و خدمت کنند؛
۳۶٫ پرورش روحیه قناعت در مصرف و نفی اسراف و تبذیر و زیاده روی؛
۳۷٫ پرورش روحیه عدالت خواهی و نفی هرگونه تعدّی، تجاوز و بهره کشی ظالمانه؛
۳۸٫ پرورش افراد به منظور پرهیز از تکاثر، گنج اندوزی، رباخواری و مبارزه با این قبیل انحراف ها و… .(۶)

شاخصه‌ها و الگوهای تربیت فضیلت گرا
تعلیم و تربیتی که مبتنی بر اندیشه‌ی مهدویت شکل گرفته و فضیلت گرایی و اخلاق الهی در آن نقش محوری و کلیدی دارد، باید از الگوها و چهارچوب های ذیل استفاده وافری ببرد:

۱٫ الگوی آماده سازی فکری

در این رویکرد باید ذهن و فکر و روان مردم را درجهت شکل گیری جامعه فضیلت محور و اخلاق گراآماده و بایستگی‌ها و زیبایی‌های اخلاق و مکارم اخلاقی را تبیین نمود و علاقه و میل آنها را به این سمت کشاند.

۲٫ الگوی نشاط انگیزی درونی

ایجاد انگیزش درونی و نشاط معنوی در انسان‌ها به جهت شکل گیری جامعه اخلاقی و بروز رفتارهای اخلاقی و ملکوتی، یکی از روش‌های مهم تربیتی است و باعث شور و اشتیاق آنان به نیکی‌ها و اعمال صالح می‌گردد و جایگاه اخلاق الهی را در جامعه برجسته‌تر و ملموس‌تر می‌سازد.

۳٫ الگوی تواناسازی روحی (تقویت روحی)

براساس این الگو، باید بسترها و زمینه‌های حرکت انسان‌ها به سوی جامعه اخلاقی را با شکوفاکردن استعدادهای درونی و فعلیت بخشیدن به توانایی های روحی و معنوی آنها فراهم ساخت و روحیه آنها را برای قرارگرفتن در مسیر معنویت و عرفان، تقویت نمود.

۴٫ الگوی تغییر تدریجی

هرچند برای اصلاح رفتارها و پندارهای ناسالم و غیراخلاقی نیاز به یک دگرگونی واقعی و بنیادین (انقلاب اخلاقی) هست؛ ولی برای پیشبرد و تعمیق روحیه اخلاقی در انسان ها، باید به صورت نظام مند و با برنامه حرکت کرد و مرحله به مرحله و به تدریج آنان را به زیبایی ها و مکارم اخلاقی مأنوس و آشنا نمود.

۵٫ الگوی تحول بنیادین (تحول باطنی)

تغییرات ظاهری و روبنایی و اکتفاء به رفتارهای کم مایه و غیرعمیق، یکی از کاستی‌های جامعه انسانی درجهت رشد و تعالی معنوی است؛ ولی در الگوی تربیتی مهدوی، آنچه اهمیت دارد، دگرگونی و تحوّل واقعی و بنیادین بشر و قرارگرفتن آنان در مدار حیات طیبه و اخلاق الهی است و این با تعمیق آموزه های اخلاقی و پرهیز از ظاهرگرایی امکان دارد.

۶٫ الگوی به گزینی (آراسته گرایی)

براساس تعلیم و تربیت مهدوی، انسان‌ها نه تنها در انتخاب و گزینش فضیلت گرایی راهنمایی و هدایت می شوند؛ بلکه در عمل به مکارم اخلاقی و آراستن ظاهر و باطن به اعمال صالح نیز ترغیب می شوند و براین اساس نورانیت و معنویت غیرقابل وصفی در جامعه حاکم می‌شود.

۷٫ الگوی مسئولیت آفرینی

انسان‌ها تا زمانی که نسبت به آفریدگار، خود، جامعه و محیط احساس مسئوولیت نکنند و حقوق و تکالیفی را متوجّه خویش ندانند، کمتر میل به نقش آفرینی اخلاقی دارند؛ اما با ایجاد احساس وظیفه در برابر همه و مسئولیت پذیری درونی و وجدانی، تاحدودی از کج روی دوری کرده و پایبند به فضایل انسانی و مکارم اخلاقی می شوند و این اصل مهم تربیتی باید مورد توجّه جامعه مهدوی قرار گیرد.
مسئوولیت شکل‌های گوناگونی دارد که بدین قرار است:
۷- ۱٫ مسئوولیت انسان دربرابر آفریدگار خود؛
۷- ۲٫ مسئوولیت مردم نسبت به جایگاه آنها (۷) و مواجهه با رسالت (۸) پیامبران.
ملّت ها از جایگاه خود و اینکه چه کسانی آنها را رهبری کردند و طاعت خود را به طاعت الهی مقرون ساختند، بازخواست می شوند، از این رو خداوند، قوم فرعون را به دلیل اینکه به او اجازه دادند تا آنها را تحقیر نماید و با سرنوشت آنها بازی کند، محکوم می‌کند. (۹)
ملّت ها از میزان آزادی خود و کرنش دربرابر غیرخداوند سؤال می شوند. (۱۰) از آنها درمورد نعمت ها و بهره های مادی سؤال می شود که چگونه آن را جمع کرده و در چه راهی استفاده نموده اند. (۱۱) از تعهدات، پیمان ها و قراردادهای آنها با یکدیگر نیز سؤال به عمل می‌آید و… .
۷- ۳٫ مسئوولیت رهبری دینی، سیاسی، فکری، اقتصادی و… چنان که آمده است: «روز قیامت خداوند- عزوجلّ- به انبیاء و علماء می گوید: شما هدایت کنندگان مردم بودید، پس برای مردم چه انجام دادید؟ و به حاکمان و ثروتمندان می گوید: شما خزینه دار گنج ها و ثروت های من بودید، آیا آن را به فقرا رساندید و یتیمان را سرپرستی نمودید و آیا آن حقی را که من بر شما واجب کردم، از آن جدا و پرداخت کردید؟»
۷-۴٫ مسئولیت فرد دربرابر خود؛ چنان که می فرمایند: «دو پای انسان در روز قیامت به لرزه می افتد، هنگامی که از او سؤال می شود: جوانی اش را در چه به سر آورده، عمرش را در چه به پایان برده، مالش را از کجا بدست آورده و در کجا خرج کرده و به چه مقدار از علمش، عمل نموده است!!»
انسان باید پیوند مسئوولیت خود را دربرابر آخرت درک کرده و گستره ها و جزئیات آن را بفهمد. اهمیت تمرکز بر این علاقه در تربیت و نفوذ معنای آن در وجدان متعلّم، احساسی عمیق نسبت به مسئوولیت اجتماعی در گستره افعال و اقدامات او ایجاد می‌کند. (۱۲)

۸٫ الگوی اعتدال

چنان که خواهد آمد نظام اخلاقی اسلام، مبتنی بر ایجاد تعادل بین عواطف، غرایز و احساسات انسان و دور کردن او از افراط و تفریط و ظلم است. براین اساس جامعه اخلاقی، جامعه ای متعادل، عدالت گرا و ظلم ستیز است و هرنوع ناهنجاری و رفتار غیراخلاقی را، ظلم به خود یا جامعه فرض می کند و با تحقق ملکه عدالت و تقوا در دل و جان مردم، شاهد تخلّق آنان به اخلاق الهی می‌گردد.

۹٫ الگوی عزّت بخشی

در تعلیم و تربیت مهدوی، اصل بر ایجاد عزّت نفس و منزلت اخلاقی در انسان‌ها با انجام اعمال صالح و ورع و پرهیزگاری است. آنان با روی آوردن به معنویات و فضایل انسانی، احساس فخر و عزّت می کنند و به منزلت و موقعیت راستین خود پی می برند. در واقع ملاک افتخار و برتری در جامعه مهدوی، انجام اعمال صالحه و فضیلت‌گرایی است.

۱۰٫ الگوی مهرورزی با معبود

یکی از شرایط و زمینه های مهم در شکل گیری روحیه اخلاقی و معنوی در انسان، تعمیق رابطه او با آفریدگار و فزونی عشق و محبّت وی به خدا است. جامعه ای که با عشق و دوستی خداوند شکل می گیرد، همیشه طیب و سرزنده بوده و از کژتابی و فساد به دور خواهد بود.
نتیجه آنکه تربیت اخلاقی زیبنده‌ترین و بایسته‌ترین برنامه فرهنگی در جامعه‌ای است که می‌خواهد بر اساس تعلیم و تربیت مهدوی، گام در مسیر رشد و بالندگی بردارد.

پی‌نوشت‌ها:
۱- ر.ک: محمود نیکزاده، کلیات فلسفه تعلیم و تربیت، (تهران، کیهان، ۱۳۷۹)، صص۷۳ و۷۴٫
۲- صحیفه نور، ج۶، ص۱۵۸٫
۳- همان، ص۲۳۶٫
۴- تعلیم و تربیت از دیدگاه مقام معظم رهبری، ج۱، ص۱۱۲٫
۵- همان، ص۱۳۴٫
۶- ر.ک: محمود نیکزاد، کلیات فلسفه تعلیم و تربیت، صص۲۰۸ – ۲۱۴٫
۷- اعراف (۷)، آیه۶: «فلنسألنَّ الَّذین أرسل إلیهم ولنسألنَّ المرسلین».
۸- زخرف (۴۳)، آیه۴۴: «وإنَّه لذکرٌ لَّک ولقومک وسوف تسألون».
۹- همان، آیه۵۴: «فاستخفَّ قومه فأطاعوه إنَّهم کانوا قوماً فاسقین».
۱۰- نساء (۴)، آیه۹۷: «إنَّ الَّذین توفَّاهم الملائکه ظالمی أنفسهم قالوا فیم کنتم قالوا کنَّا مستضعفین فی الأرض».
۱۱- تکاثر (۱۰۲)، آیه۸: «ثمَّ لتسألنَّ یومئذٍ عن النَّعیم».
۱۲- ر.ک: فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، ص۱۰۶ و۱۰۷٫
منبع: تعلیم و تربیت در عصر ظهور، قم: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج) چاپ دوم ۱۳۸۹٫

پاسخی بگذارید »

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

  • آخرین اخبار
  • موهای زائد صورت را برای همیشه از بین ببرید
    محاکمه زنی که با همکاری میوه فروش محل، شوهرش را حلق‌آویز کرد
    سهل انگاری پرستار پای نوزاد را سوزاند + تصاویر
    خاصیت های شگفت‌انگیز تخم بلدرچین
    سارا ۲۶ ساله بود که باردارشد | گریه های نوزاد او را نجات داد! + عکس
    فرار دختر ۱۵ ساله از دخمه شیطانی در کرج / خواهرم مینا هنوز گرفتار است نجاتش دهید!
    وقتی ایوانکا ترامپ مجذوب زیبایی نخست وزیر کانادا می شود! +تصاویر
    بازتاب مانور نظامی سپاه در جهان
    این مرد اگر بخوابد می میرد!
    استفاده آنا نعمتی از سنجاق قفلی بعنوان گوشواره! عکس
    عفونت سینوس چهره بازیگر زن جوان را از بین برد +عکس
    کارگردان جوان سینما درگذشت
    شهیدی که رهبر انقلاب در کنفرانس فلسطین برای او فاتحه خواند +تصاویر
    مردم و خیرین سنگ تمام گذاشتند/ از واریز نقدی پنج هزار تومانی تا حواله‌های میلیونی برای «مهتاب» +تصاویر
    عکس/ صبح زیبای برفی در کلاردشت
    «علی‌جنتی» رئیس ستادانتخابات حزب نوبخت شد
    عکس/ تصادف خونین در کرج
    رونالدوی ایران به مسی ایرانی می‌پیوندد؟
    ولخرجی الهلالی‌ها برای بردن پرسپولیس
    دختر ۱۹ ساله اروپایی قربانی پارتی‌های شبانه تهران
    تمامی حقوق متعلق به وبسایت خبری تحلیلی کمال مهر بوده و هرگونه کپی برداری تنها با ذکر منبع مجاز خواهد بود.
    Powerd By: Kordaki.Net