تارخ انتشار: پنجشنبه ۲ اردیبهشت ۱۳۹۵ - ۱۲:۱۱
کد خبر : 133034
چاپ خبر

امیرالمؤمنین و الگوی حکومت اسلامی به مناسبت میلاد حضرت علی علیه السلام؛

مقام و منزلت مولا علی(ع) در شعر اقبال

در مورد خاندان علی(ع) گفتنی است که ایشان با چهل واسطه به ابراهیم خلیل‌(ع) می‌‌رسد و از نسل اولین خانواده هاشمی است، چرا که هم از طرف پدر (ابوطالب) و هم از طرف مادر (فاطمه بنت‌اسد) به هاشم‌بن عبید مناف می‌‌رسد و این خانواده به صفات عالیه‌ای چون فتوت، شجاعت، فطانت و زیرکی و پناهگاه بودن برای محرومان معروف بودند

 

به گزارش «کمال مهر»؛ پدرش دارای چهار فرزند به نامهای طالب، عقیل (پسرش مسلم سفیر امام حسین(ع) که در کوفه به دست ابن‌زیاد به شهادت رسید) جعفر (که در صدر اسلام در میدان جنگ دو دستش بریده شد و پیامبر دعایش کرد که خداوند به او دوبال در بهشت عطا نماید و به همین جهت به جعفر طیار مشهور شد) و علی(ع) آخرین فرزند که در خانه خدا متولد شد و نامش از نام خدای علی اعلی مشتق شده است. در این مقال به انعکاس مقام و منزلت حضرت علی(ع) در شعر اقبال می‌‌پردازیم:

۱ـ علامه اقبال لاهوری در میان معصومین بزرگوار اسلام به پیامبر اکرم، ام‌الائمه، حضرت علی(ع) و حسین‌(ع) عشق و علاقه وافری نشان می‌‌دهد و نشانه‌های آن در سراسر اشعارش جلوه‌گر است. این عشق و ارادت در مورد علی(ع) بصورت بیان اسرار نامهایش، مقام و منزلت او در کلام خدا و پیامبرش، بیان کرامت خارق‌العاده منسوب به علی(ع) متجلی می‌‌شود.

۲ـ حضرت علی(ع) اولین کسی است که در گروه مردان اسلام آورد و پیامبر در شأن او فرمود:

یا علی انت اول‌المؤمنین ایمانا و اول‌المسلمین اسلاما۱

اقبال با استناد به حدیث یاد شده گوید:

مسلم اول شه مردان علی

عشق را سرمایه ایمان علی۲

سپس اشاره دارد که من با دوستی و علاقه به علی(ع) و خاندانش زنده‌ام و چشمانش همچون چشم نرگس مبهوت جلال و عظمت علی(ع) شده است.

از ولای دودمانش زنده‌ام

در جهان مثل گهر تابنده‌ام

نرگسم وارفته نظاره‌ام

در خیابانش چو بو آواره‌ام۳

اقبال همچون حافظ که می‌‌گوید هرچه کردم همه از دولت قرآن کردم، چنین می‌‌سراید:

زمزم ار جوشد زخاک من ازاوست

می‌ اگر ریزد ز تاک من ازوست

خاکم و از مهر او آیینه‌ام

می‌‌توان دیدن نوا در سینه‌ام۴

در بیت اخیر یادآور این نکته است که از مهر و محبت علی(ع) خاک تیره وجودیم همچون آیینه صاف و صیقلی شده که حتی با چشم می‌‌توان سوز و نوایش را در سینه دید.

۳ـ بیان اسرار نامهای حضرت: علی(ع) دارای کنیه‌ها و القاب بسیاری است که علامه اقبال به برخی از آنها اشاره دارد. از کنیه‌ها به ابوتراب می‌‌پردازد. علت آن که حضرت به این کنیه مشهور شد، چون بسیار متواضع و خاک‌نشین بود و نیز اکثر اوقات پیشانی بر سجده داشت.

گویند روزی پیامبر(ص) او را در مسجد خفته دید که پهلویش خاک آلود بود. پس خاک از پهلوی او پاک کرد و فرمود: قم یا اباتراب.

علامه اقبال برآن است که چون علی(ع) کشور تن خود را تحت اختیار داشت و مراقب بودکه نافرمانی معبود ننماید به این کنیه مفتخر شد نیز با توجه به آیه ۶۴ سوره مائده او را دست خدا معرفی می‌‌کند.

البته در مفاتیح‌الجنان شیخ عباس قمی به این لقب علی(ع) چنین اشارت رفته است:

هویدالله الباسطه و اذنه الواعیه یعنی او دست گشاده خدا و گوش شنوای اوست.۵

هرکه دانای رموز زندگیست

سراسمای علی داند که چیست

مرسل حق کرد نامش بوتراب

حق یدالله خواند در ام‌الکتاب

مرتضی کز تیغ او حق روشن است

بوتراب از فتح اقلیم تن است

از خود آگاهی یداللهی کند

از یداللهی شهنشاهی کند۶

از القاب علی(ع) در کلام اقبال حیدر (شیر ـ اسد) کرّار (بسیار حمله‌کننده) و شیر حق قابل ذکرند.

در سرّ حیدر نامیدن علی(ع) بایدگفت که مادرش به حمایت از شجاعت پدرش این لقب را به او داد.

نعره‌ی حیدر نوای بوذر است

گرچه از حلق بلال و قنبر است۷

سروری در دین ما خدمت‌گری است

عدل فاروقی و فقر حیدری است۸

و چون حضرت پیوسته به صف دشمنان اسلام حمله می‌‌برد، لقب کرّار یافت.

می‌‌شناسی معنی کرّار چیست؟

این مقامی از مقامات علی است۹

مرد کشورگیر از کرّاری است

گوهرش را آبرو خودداری است۱۰

بیت اخیر اشاره به حملات بی‌امان حضرت در جنگهاست و مصرع دوم یادآور نبرد حضرت با عمربن عبدود در غزوه خندق است که چون حضرت برسینه‌اش نشست او برصورت علی(ع) خدو انداخت پس گوهر خلوص علی(ع) مانع از آن شد که در حال خشم حریف را به قتل رساند، به همین روی بعد از مدتی که خشمش فرو نشست، دوباره به سراغ هماورد خود رفت و سر از بدنش جدا ساخت (مولانا جلال‌الدین این ماجرا را به خوبی در مثنوی راجع به اخلاص علی(ع) به تصویر کشیده است) در ابیاتی دیگر، اقبال مسلمانان را مخاطب قرار داده و گوید باید آنان کسی را پیشوا و امیر خود انتخاب نمایند که اولاً شجاعتی چون حیدر کرار داشته باشد و ثانیاً ساده‌زیستی و زهد او را در پیش گیرد چرا که علی(ع) نیز با نان جوین در غزوه خیبر مرحب را به قتل رساند و قلعه خیبر را فتح کرد.

امیر قافله‌ای سخت کوش و پی هم کوش

که در قبیله ما حیدری ز کراری است۱۱

فقر خیبر گیر با نان شعیر

بسته فتراک او سلطان و میر۱۲

در جایی دیگر برای آنکه مسلمانان را از خواب غفلت بیدار سازد تا به هویت واقعی خویش پی‌برند و دست نیاز به کشورهای دیگر دراز نکنند گوید:

ای پریها جوهر اندر قاف تو

ذوالفقار حیدر از اسلاف تو۱۳

چون علی در سازبانان شعیر

گردن مرحب شکن خیبر بگیر

دانش افرنگیان غارت‌گری

دیرها خیبر شد از بی‌حیدری۱۴

۴ـ مقام و منزلت علی(ع):

الف) در کلام خداوند: آیات بسیاری در شأن و منزلت علی(ع) وارد شده است که از آن جمله می‌توان به آیه اطعام علی(ع) و خاندانش (۷ انسان) ولی خدا بودن (۵۵ مائده) تطهیر (۳۳ احزاب)، مباهله (۶۱ آل‌عمران) اولی‌الامر (۵۹ نساء) اکمال‌ دین (۳ مائده) ایثار (۱۱۹ توبه) مودت اهل بیت (۲۳ شوری) اشاره نمود.۱۵

علامه اقبال با توجه به آیات سوره دهر (هل اتی) که علی(ع) و خاندانش سه روز افطار خود را به مسکین و یتیم و اسیر دادند می‌گوید:

بانوی آن تاجدار هل اتی

مرتضی مشکل گشا شیر خدا۱۶

ب) در کلام پیامبر:

۱ـ پیامبر در وصف علی(ع) فرمود: تو اولین مؤمن به اسلام هستی.

مسلم اول شه مردان علی

عشق را سرمایه ایمان علی۱۷

۲ـ نیز فرمود: انا مدینه العلم و علی بابها: من شهر علمم و علی دروازه آن شهر:

ذات او دروازه‌ی شهر علوم

زیر فرمانش حجاز و چین و روم۱۸

۳ـ در جنگ خندق چون حضرت در مقابل عمربن عبدود قرار گرفت و او را به هلاکت رساند پیامبر ارزش ضربت علی(ع) را بالاتر از عبادت و انسان معرفی کرد، چرا که این ضربت مایه استقرار آیین یکتاپرستی روی زمین گردید.

از رخ او فال پیغمبر گرفت

ملت حق از شکوهش فر گرفت

قوت دین مبین فرموده‌اش

کائنات آیین‌پذیر از دوده‌اش۱۹

۴ـ پیامبر درباره حضرت فرمود: انت قسیم الجنه و النار فی‌القیامه: یعنی او تقسیم‌کننده بهشت و دوزخ است یا در حدیث ثقلین فرمود من دو چیز (کتاب خدا و عترت) در بین شما به ودیعت می‌گذارم تا در کنار حوض کوثر بر من برسند.۲۰

زیر پاش اینجا شکوه خیبر است

دست او آنجا قسیم کوثر است۲۱

۵ـ در نبرد خیبر چون در تسخیر یکی از دژها مسلمانان با مقاومت سرسختانه یهودیان روبرو شدند و تلفات سنگینی دادند. سرانجام پیامبر فرمود فردا پرچم را بدست مردی خواهم داد که خدا و رسولش را دوست می‌دارد، خدا و رسول هم او را دوست می‌دارند از جنگ برنمی‌گردد تا آنکه خداوند خیبر را بدست او فتح کند.

پنجه حیدر که خیبر گیر بود

قوت او از همین شمشیر بود۲۲

به روایت اقبال حضرت با نیرویی که از قرآن بدست آورد و خدا خیبر و آگاه او را در تسخیر دژ خیبر مدد رساند توانست آنرا از جا بکند و فتح کند.

در حضور آن مسلمان کریم

هدیه آوردم ز قرآن عظیم

گفت این سرمایه اهل حق است

در ضمیر او حیات مطلق است

اندرو هر ابتدا را انتهاست

حیدر از نیروی او خیبرگشاست۲۳

در غزوه بدر و حنین نیز حضرت نقش مهمی در از بین بردن دشمنان و دفاع از ساحت مقدس شخص پیامبر داشت به گونه‌ای که پیروزی در جنگ بدر به نام او ثبت شد زیرا حدود نیمی از مقتولان دشمن توسط او به هلاکت رسیدند و دمار از روزگارشان درآمد.

گرمی هنگامه بدر و حنین

حیدر و صدیق و فاروق و حسین۲۴

۶ـ بیان معجزه رد شمس:

هر که در آفاق گردد بوتراب

باز گرداند ز مغرب آفتاب۲۵

ز حیدریم من و تو ز ما عجب نبود

گر آفتاب سوی خاوران بگردانیم۲۶

در دو بیت اخیر معجزه علی(ع) در دگرگون ساختن قاعده آسمان مطرح است که آفتاب را متوجه شرق ساخت. این معجزه رد شمس یک بار توسط شخص پیامبر صورت می‌گیرد که چون پیامبر علی(ع) را بدنبال کاری فرستاد و وقتی از مأموریت برگشت نماز عصر نخوانده بود پیامبر چون چشم بر او افتاد. سر در دامن او قرار داد و مشغول شنیدن وحی شد. وقتی وحی تمام شد از علی(ع) پرسید که نماز عصر خوانده‌ای او جواب داد نه یا رسول‌الله نتوانستم سر مبارک تو را از دامن خود دور کنم.

پیامبر دست به دعا برداشت و گفت خداوندا علی به اطاعت از تو و رسول تو مشغول بود. پس آفتاب را برای او برگردان، اسماء گوید والله دیدم که آفتاب برگشت و شعاعش بلند گردید و به جایی رسید که بر زمین‌ها تابید و وقت فضیلت نماز عصر بازگشت. امیرالمومنین نمازگزارد و دوباره آفتاب فرو رفت.۲۷ بار دوم توسط شخص علی(ع) خورشید بازمی‌گردد.

ماجرا از این قرار است که چون علی(ع) خواست در سرزمین بابل (نزدیک کوفه) از این سوی رود فرات به آن سوی رود و به طرف جبهه صفین یا نهروان حرکت کند بسیاری از همراهان مشغول عبور دادن چهارپایان و اثاثیه خود شدند تا هنگام غروب فرا رسید به همین جهت در مورد نماز خود شروع به صحبت کردند و چون به گوش علی(ع) رسید درخواست کرد تا خداوند خورشید را برای آنان برگرداند. دعای حضرت کارگر افتاد و خورشید برگشت، به نحوی که وقت نماز عصر بود و چون اصحاب نمازشان به آخر رسید خورشید غروب کرد.۲۸

۷ـ از دیگر القاب علی(ع) شیر حق است زیرا که او جسم و تن خویش را که مدام هوا و هوس‌های تازه‌ای همچون شمشیر دارد و به مبارزه با عقل برخاسته و عقل از دست آن ناله و فریاد سر داده را تحت سلطه و سیطره خود قرار داده و آن را (گل تاریک = تن) به کیمیا تبدیل کرده است.

خاک تاریکی که نام او تن است

عقل از بیداد او در شیون است

از هوس تیغ دو رو دارد بدست

رهروان را دل برین رهزن شکست

شیر حق این خاک را تسخیر کرد

این گل تاریک را اکسیر کرد۲۹

پانویس‌ها:

۱ـ قائمی، علی، در مکتب امام امیرالمؤمنین علی(ع)، انتشارات امیری، چاپ اول، ص۶۲

۲ و ۳ و ۴ـ سروش احمد، کلیات اشعار فارسی مولانا اقبال لاهوری، انتشارات کتابخانه سنایی، ص۳۳

۵ـ در مکتب امام علی(ع)، ص ۱۴۵

۶ـ کلیات اشعار اقبالی، ص۳۴

۷ـ همان، ص۷۲

۸ـ همان، ص۱۹۱

۹ـ همان، ص۴۲۹

۱۰ـ همان، ص۳۴

۱۱ـ همان، ص۱۳۸

۱۲ـ همان، ص۳۹۶

۱۳ـ همان، ص۶۶

۱۴ـ همان، ص۱۰۶ـ۳۷۷

۱۵ـ در مکتب علی، ص۱۳۹

۱۶ـ همان، ص۱۰۳

۱۷ـ همان، ص۳۳

۱۸ـ همان، ص۳۴

۱۹ـ همان، ص۳۳

۲۰ـ در مکتب علی(ع) ص۱۳۱ـ۱۵۱

۲۱ـ کلیات، ص۳۴

۲۲ـ همان، ص۴۹

۲۳ـ همان، ص۴۲۰

۲۴ـ همان، ص۴۰۷

۲۵ـ همان، ص۳۴

۲۶ـ همان، ص۳۳۶

۲۷ـ بحارالانوار، ج۱۷، ص۳۵۹

۲۸ـ همان، ج۴۱، ص۱۷۲

۲۹ـ کلیات، ص۳۴

پاسخی بگذارید »

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

  • آخرین اخبار
  • حتی صندوق نسوزهای پلاسکو هم سوختند و جزغاله شدند
    بازیگری که ازدواج کرد+ عکس
    توهین وقیحانه شازده پهلوی به آتش نشانان شهید پلاسکو!
    بدهی نجومی یک پاسدار به سپاه!
    بارها مخفیانه به سر صحنه حادثه پلاسکو رفتم
    چرا خانم‌های خوش‌تیپ صبح زود از خواب بیدار می‌شوند؟
    عکس/ بیهوش‌شدن رئیس‌اتاق‌بازرگانی در حین سخنرانی
    اولین کار اوباما به عنوان یک شهروند عادی
    مایلی‌کهن:چه ایرادی دارد برانکو جای کی‌روش را بگیرد؟
    وقتی هیئت مدیره «پلاسکو» برای زیباسازی حوض‌ها هزینه میلیونی می‌کرد/ دلگرمی مسئولان از تجهیزات فنی قرارگاه خاتم الانبیاء +عکس
    عکس/ تجهیزات فوق سنگین قرارگاه خاتم برای کمک به آواربرداری پلاسکو
    کدام خواننده انگشتر شاه ایران را به دستشویی انداخت؟
    احضار بیش از ۷۰ نفر در موضوع فیش‌های نجومی/ ارتباط میان دانیال زاده و حسین فریدون کاملاً مشهود است
    بازگشت مردم به قسمت‌های آزادشده موصل
    در پرسپولیس کسی جرأت ندارد با این دو بازیکن شوخی کند
    دزد ساختمان پلاسکوی تهران در دام پلیس
    شهید میرزاخانی؛ «آتش نشانی» که آرزو داشت «مدافع حرم» شود
    پیام همسران شهدای مدافع حرم به همسران شهدای آتشنشان
    ازدواج‌های اجباری، پیوندهای نامیمونی که بخت جوانان را سیاه می‌کند
    بیش از۱۱ هزار فقره ثبت ازدواج البرزی ها در سال جاری
    تمامی حقوق متعلق به وبسایت خبری تحلیلی کمال مهر بوده و هرگونه کپی برداری تنها با ذکر منبع مجاز خواهد بود.
    Powerd By: Kordaki.Net